علوم تجربی – سال اول راهنمایی تحصیلی بخش چهارم : دنیای زنده فصل 10 – گوناگونی جانداران اهمیت طبقه بندی : در زندگی روزانه ، طبقه بندیهای مختلفی را می بینید. طبقه بندی كردن باید كارها را ساده تر كند. بنابراین بهترین طبقه بندی آن است كه كاربرد بیشتری داشته باشد. برای طبقه بندی موجودات زنده باید ویژگیهایی را انتخاب كنیم كه در میان دسته ای از آنها مشترك بوده و بتواند آن گروه را از بقیه جدا كند. در هر گروه نیز به همین روش می توان گروههای كوچكتری ایجاد كرد. انتخاب ویژگی مشترك بسیار مهم است. اگر این كار درست انجام نگیرد، ممكن است جاندارانی كه شباهت های كم و تفاوتهای زیادی دارند، در یك گروه قرار گیرند. «پایه عقیلی» ، ویژگی مشتركی است كه دانش آموزان یك مدرسه را بر اساس آن طبقه بندی می كنند. علوم تجربی – سال اول راهنمایی تحصیلی بخش چهارم : دنیای زنده فصل 10 – گوناگونی جانداران اهمیت طبقه بندی : در زندگی روزانه ، طبقه بندیهای مختلفی را می بینید. طبقه بندی كردن باید كارها را ساده تر كند. بنابراین بهترین طبقه بندی آن است كه كاربرد بیشتری داشته باشد. برای طبقه بندی موجودات زنده باید ویژگیهایی را انتخاب كنیم كه در میان دسته ای از آنها مشترك بوده و بتواند آن گروه را از بقیه جدا كند. در هر گروه نیز به همین روش می توان گروههای كوچكتری ایجاد كرد. انتخاب ویژگی مشترك بسیار مهم است. اگر این كار درست انجام نگیرد، ممكن است جاندارانی كه شباهت های كم و تفاوتهای زیادی دارند، در یك گروه قرار گیرند. «پایه عقیلی» ، ویژگی مشتركی است كه دانش آموزان یك مدرسه را بر اساس آن طبقه بندی می كنند. طبقه بندی جانداران : منظور از طبقه بندی موجودات زنده این است كه جانداران دارای ویژگیهای مشترك را در گروههای مشخصی قراردهند. در این صورت با بررسی هر گروه،‌می توان ویژگیهای اعضای آن را شناخت. اگر بخواهید دنبال جاندارانی كه ممكن است در آبگیرها یا پرچین های یك مزرعه زندگی می كنند، بگردید، باید راهی برای شناسایی آن ها داشته باشید. یكی از راههایی كه زیست شناسان برای شناسایی جانداران استفاده می كنند. استفاده از كلیدهای شناسایی است. كلیدهای شناسایی، مجموعه ای از پرسش هاست كه براساس ویژگیهای جانداران تهیه شده و به كمك آنها می توان نام جانداران را پیدا كرد. كلیدهای شناسایی بر اساس ویژگیهای مشترك انتخاب می شوند. تصویر كلیدهای شناسایی ص 104 زندگی جانوران : همه جانوران موجوداتی پر سلول اند. وقتی كه سلول ها در بدن یك جاندار در كنار هم باشند، نسبت به حالت انفرادی، از مزایای زیادی بهره مند خواهند بود.در بدن جانوران، هر گروه از سلول ها ، كارهای ویژه ای را برعهده گرفته اند. البته هر چه سلول های بدن یك جاندار تخصص یافته تر باشند. گفته می شود كه آن جاندار ساختمان پیچیده ای و پیشرفته تری دارد. با آن كه گوناگونی جانوران در محل زندگی شكل بدن، نوع غذا، طرز تنفس،‌رفتارها و غیره زیاد است، اما همه ی جانوران پرسلولی هستند و هیچكدام توانایی غذاسازی ندارند. شكل بدن : جانورانی كه ساختمان بدنی ابتدایی دارند. در سطح یا داخل بدن، قسمت سختی ندارند . یعنی اسكلت در بدن آن ها دیده نمی شود. سایر جانداران در خارج یا داخل بدن خود اسكلتی دارند كه محافظ بعضی از اندام ها و تكیه گاه بیشتر ماهیچه هاست. غذا خوردن : هر جانوری برای آنكه بتواند رشد كند و فعالیت های لازم را انجام بدهد، نیاز به ماده و انرژی دارد. ماده و انرژی از راه غذا خوردن به بدن می رسد. چون هیچكدام از جانوران نمی توانند مانند گیاهان غذاسازی كنند، نیازهای خود را از بدن جانداران مختلف تأمین می كنند. تنفس كردن : همه جانوران برای تجزیه كردن مواد غذایی د ر داخل سلول های خود ، به اكسیژن نیاز دارند، اما چون بعی در آب و برخی در خاك زندگی می كنند، نوع دستگاه تنفسی آنها مشابه نیست. فكر كنید : 1 – محل زندگی جانوران بسیار مختلف است. بطوری كه از روی انواع زیستگاه، جانوران را به دو گروه بزرگ آب زی و خشكی زی تقسیم می كنند. زیستگاه چه جانورانی دقیقاً در دو گره آب زی یا خشكی زی جا نمی گیرد؟ بعضی از جانوران بطور كامل نمی توانند تمام مراحل رشد خود را در یك زیستگاه طی كنند. بخشی از آن را در آب و بخش دیگر را در خشكی به سر می برند. این جانوران معمولاً در محیط هایی زندگی می كنند كه زیاد از آب دور نیست . مانند قورباغه ،‌وزغ همچنین جانورانی كه غذای خود را از محیط آب تأمین می كنند اما در خشكی لانه می سازند و استراحت می كنند نیز در این گروه جای می گیرند. این قبیل جانوران از محیطهای كوچك آب (رودخانه، بركه ، دریاچه) و سواحل دریا استفاده می كنند، مانند مرغ ماهی خوار 2 – اگر با جانور جدیدی روبرو شدید كه قبلاً آن را ندیده اید، با توجه به كدام خصوصیت ها نوع زیستگاه آن را تعیین می كنید؟ باید به نوع سازگاریهای بدنی مانند شكل اندام های حركتی، نوع پوشش بدن برای زیستن در محیط های سرد و گرم، وضع دندان بندی از لحاظ نوع غذایی كه می خورد (گوشت خوار یا علف خوار) و حتی چالاكی و وضعیت است دست و پا برای شكار كردن توجه كرد. فكركنید 1 – با اینكه ملخ و كك حشره اند. خرگوش و كانگورو پستاندارند و قورباغه یك دوزیست است،‌اما روش حركت كردن آن ها به یكدیگر شباهت دارد. دلیل این شباهت چیست؟ حمل اتصال اندام های حركتی به اسكلت در آن ها تقریباً یكسان است. به نظر شما آیا اتصال اندام های حركتی به اسكلت ، در سرعت حركت جانور مهره دار تأثیر دارد؟ دلیل بیاورید یك پستاندار و یك خزنده را مقایسه كنید) اندازه و محل اتصال پا به تند در سرعت حركت جانوران اثر دارد. با توجه به محل اتصال اندام ها و طول آن ها، انواع مختلف مهره داران را شاهدیم. در خزندگان دست و پا اندكی به زیر بدن متمایل شده و در پستانداران كاملاً در زیر بدن قرار گرفته است. به همین دلیل در مقایسه با پستانداران سرعت حركت بیشتری دارند زیرا پاهای آن ها مانند ستون،‌وزن بدن را به خوبی تحمل می كنند. فكر كنید : به جز دندان ها، كدام اندام ها در جانوران گوشتخوار و علفخوار فرق دارد؟ طول دستگاه گوارش علف خواران زیاد و معده ی آن ها بزرگ است ولی دستگاه گوارش گوشتخواران طول زیادی ندارند. زیرا گوشت در مقایسه با علف غذای زود هضم است. اندام های حركتی در پستانداران گوشت خوار،‌عضلانی تر و قوی ترند و در پنجه های آن ها چنگال وجود دارد. جثه نیز لاغر تر و كوچكتر است، جانوران صیاد اصولا باید چالاك و سریع باشند تا بتوانند طعمه ی خود را بگیرند. فكر كنید در بدن پرنده ها علاوه بر شش ها، تعدادی كیسه ی هوا هم وجود دارد كه به جذب اكسیژن كمك می كنند. پرنده ها دستگاه تنفس كارآمدی دارند كه امكان تبادل گازهای تنفسی را به بهترین حالت فراهم می كند. چرا باید دستگاه پرندگان كارآیی زیادی داشته باشد و خیلی خوب عمل كند ؟ پرنده ها به علت دمای زیاد و فعالیت شدید بدن،‌در مقایسه با سایر مهره داران به غذا و هوای بیشتری نیاز دارند. بنابراین چند كیسه ی هوایی با دیواره های نازك هم به شش ها كمك می كند تا اكسیژن لازم از هوا گرفته شود.